Co zrobić z zużytą odzieżą, obuwiem czy torebką?

Od stycznia ubiegłego roku nie możemy już wyrzucać zużytej odzieży do pojemnika na odpady zmieszane. W każdej gminie powinniśmy mieć możliwość przekazania odpadów tekstylnych do Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). Dlaczego segregowanie niepotrzebnej odzieży jest takie ważne?

Według ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach od 1 stycznia 2025 roku zaczął obowiązywać przepis, na podstawie którego w naszych domach pojawiła się jeszcze jedna frakcja odpadowa, którą powinniśmy segregować – czyli tekstylia.

Wymóg ten nie oznacza od razu, że musimy przygotować kolejny pojemnik na zużytą odzież, lecz  nakazuje oddzielać od reszty odpadów niepotrzebne tekstylia i oddawać je do Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Każda gmina, w  której mieszkamy, powinna zapewnić nam możliwość oddania tego rodzaju odpadów co najmniej do PSZOK-u. Może również zaproponować dodatkowe działania (nieobowiązkowe dla gmin), dzięki którym nasz zużyty sweter czy niepotrzebne zasłony trafią do recyklingu.

Dodatkowe akcje gmin

Na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska pojawiły się przykłady działań związanych ze zbiórką niepotrzebnej odzieży, które sprawdziły się już w Polsce i zagranicą. W wielu gminach działają akcje, będące wygodą alternatywą dla konieczności odnoszenia kilku bluzek czy spodni do PSZOK-u.

Najczęstszym rozwiązaniem jest dodanie do systemu zagospodarowania odpadów komunalnych wśród mieszkańców – zbiórki workowej „door-to-door”. W wyznaczone dni miesiąca lub co kilka miesięcy od mieszkańców odbierane są worki z niepotrzebnymi tekstyliami. Abu odróżnić tę frakcję odpadów od pozostałych surowców wtórnych zbieranych selektywnie, worki na odzież mają inne kolory (bardzo często fioletowe). Aktualnie jednak nie ma ogólnokrajowych przepisów określających jaki kolor powinien posiadać pojemnik czy worek na odpady tekstylne.

W celu poprawy selektywnej zbiórki odpadów tekstylnych, niektóre gminy zdecydowały się na udostępnianie mieszkańcom przez kilka dni w  miesiącu oraz we wskazanej lokalizacji kontenery, do których można wrzucić nienadającą się już do dalszego użycia odzież i tekstylia.

Zainteresowaniem cieszy się również mobilna zbiórka zużytej odzieży (MPSZOK-i), podczas której w wyznaczonych dniach miesiąca, miejscu oraz godzinie można przekazać tego rodzaju odpady. Informacje o organizowanych zbiórkach pojawiają się m.in. na stronie organizatora lub w mediach społecznościowych.

Zaangażowanie biznesu

Pozytywną inicjatywą społeczną jest możliwość pozostawienia niepotrzebnej odzieży, butów czy innych akcesoriów tekstylnych w wybranych sklepach stacjonarnych prowadzących sprzedaż odzieży. W takie akcje zaangażowanych jest już sporo znanych marek odzieżowych, które w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu chcą przedłużyć życie ubrań oraz ograniczyć powstawanie odpadów tekstylnych.

Aby móc pozostawić niepotrzebne tekstylia w powyżej omawianych sklepach, należy zadbać, aby produkty te były niezabrudzone i suche oraz nadawały się do dalszego użytku. Przyniesione rzeczy są dalej sortowane, odświeżane i wprowadzane do drugiego obiegu. Tekstylia, które nie przeszły pozytywnej weryfikacji są przekazywane do recyklingu.

Zbiórki charytatywne

Jeśli posiadamy czystą, niezniszczoną odzież, obuwie, pościel, ręczniki czy firanki, możemy je przekazać działającym w Polsce organizacjom charytatywnym czy społecznym (domy dziecka, schroniska, parafie, domy samotnej matki), dzięki którym niepotrzebne nam już rzeczy trafią do osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Miłośnicy zwierząt mogą również oddać ogłaszającym się fundacjom czy schroniskom nadające się do użytku koce, ręczniki czy pościel, które zostaną wykorzystane w celu zapewnienia ciepła czy innej pomocy potrzebującym zwierzętom.

Platformy ogłoszeniowe oraz aplikacje społecznościowe

Wygodnym i szybkim sposobem zapewnienia drugiego życia naszym ubraniom czy butom są platformy ogłoszeniowe, za pośrednictwem których możemy sprzedać, oddać lub wymienić się tymi przedmiotami, których już nie używamy, a które z powodzeniem mogą przydać się innym osobom i posłużyć im jeszcze przez kolejny okres czasu.

Bardzo zabrudzone lub zniszczone

Segregując odpady tekstylne w naszych domach należy zwrócić uwagę na takie z nich, które są mocno zabrudzone (np. nasiąknięte substancjami organicznymi czy tłuszczami). Aby nie zanieczyścić pozostałych surowców wtórnych zbieranych selektywnie, tego typu - pojedyncze tekstylia (np. ścierki, gąbki czy inne tkaniny) powinniśmy wrzucać do czarnego pojemnika na odpady zmieszane, które już nie nadają się do recyklingu.

A co zrobić z tekstyliami, które zabrudziliśmy substancjami chemicznymi lub niebezpiecznymi (np. farbami, lakierami czy innymi chemikaliami)? Pomimo tego, że są to odpady tekstylne również zanieczyszczone, jednak w takim przypadku nie należy ich wrzucać do pojemnika na odpady zmieszane. Podobnie jak inne odpady niebezpieczne z gospodarstw domowych, odpady tego typu należy dostarczyć do najbliższego Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK).

Dlaczego zużyte tekstylia należy segregować?

Przemysł odzieżowy i włókienniczy należy niewątpliwie do najszybciej rozwijających się branż na świecie. W 2022 roku każdy Europejczyk zużył około 20 kg tekstyliów rocznie, co można porównać do ilości wystarczającej na wypełnienie jednej, dużej walizki.

Z drugiej strony – tekstylia mają znaczący wpływ na środowisko naturalne, niemal na każdym etapie ich cyklu życia. Produkcja tekstyliów odpowiada m.in. za:

- nadmierną eksploatację zasobów naturalnych (wytworzenie jednej koszulki bawełnianej wymaga zużycia około 2700 litrów wody, czyli tyle, ile potrzebuje do picia przez 2,5 roku jedna osoba),

- zanieczyszczenia wody (około 20% globalnego zanieczyszczenia czystej wody),

Zakupy tekstyliów wygenerowały w UE w 2022 roku około 355 kg emisji CO₂ na osobę (czyli tyle, ile wytwarza standardowy samochód benzynowy po przejechaniu 1800 km).

Ogólnie rzecz biorąc konsumpcja tekstyliów w UE zajmuje piąte miejsce pod względem oddziaływania i presji na środowisko i klimat (spośród 12 kategorii, w tym takich jak: żywność, mobilność, mieszkalnictwo, zdrowie i edukacja). Dlatego nowe unormowania prawne UE dotyczące tekstyliów (np. wymóg selektywnego pozbywania się czy ekoprojektowania) mają m.in. na celu ograniczanie ilości odpadów, które każdego roku powstają z tych produktów oraz zwiększenie poziomu ich ponownego wykorzystania i recyklingu.

Tekst: Amalia Gajec

Źródło:

1. #SegregujeMYtekstylia, https://www.gov.pl/web/klimat/tekstylia (dostęp: 25.01.2026 r.)
2. Fast fashion: przepisy UE o zrównoważonej konsumpcji tekstyliów,  https://www.europarl.europa.eu/topics/pl/article/20201208STO93327/fast-fashion-przepisy-ue-o-zrownowazonej-konsumpcji-tekstyliow (dostęp: 27.01.2026 r.)
3. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/1892 z dnia 10 września 2025 r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów.