Dzikie wysypiska w Polsce nadal obecne
Chociaż z roku na rok poprawia się poziom selektywnej zbiórki odpadów komunalnych i coraz więcej zużytych przedmiotów z naszych gospodarstw trafia do recyklingu, wciąż przybywa miejsc, w których odpady te porzucane są w nielegalny sposób. Ile dzikich wysypisk zlikwidowano w Polsce w 2024 roku?
Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) w 2024 roku w Polsce zlikwidowano aż 12 726 dzikich wysypisk, z których zebrano łącznie 39,5 tys. ton odpadów komunalnych. Dla porównania w 2023 roku usunięto 9 804 nielegalnych wysypisk odpadów.
Gdzie najczęściej zalegają nielegalne odpady?
Tzw. miejsca nieprzeznaczone do składowania odpadów, na których porzucane są odpady komunalne (definicja dzikich wysypisk wg GUS) można spotkać zarówno w miastach, jak i na terenach wiejskich.
W miastach dzikie wysypiska zalegają najczęściej na terenie nieukończonych inwestycji budowlanych czy opuszczonych działek. Z kolei na terenach wiejskich sterty porzuconych odpadów pojawiają się na nieużytkach rolnych, w lasach czy rowach melioracyjnych.
Zużyte opony, zepsuty telewizor, niepotrzebne tekstylia...
Odpady, które trafiają na nielegalne wysypiska, to bardzo różnorodna grupa zużytych przedmiotów. W przydrożnych rowach czy lasach porzucane są odpady z plastiku, szkła, papieru, metalu, odpady biodegradowalne, zużyte tekstylia, odpady budowlane (w tym gruz, opakowania po farbach, chemikaliach), niepotrzebne meble, zużyty sprzęt AGD/RTV oraz odpady motoryzacyjne.
Niestety duża część wyrzucanych nielegalnie przedmiotów należy do grupy odpadów niebezpiecznych, które mogą być łatwopalne, toksyczne, o właściwościach drażniących, żrących czy wybuchowych.
Szkodliwe odcieki i źródło drobnoustrojów
Zalegające miesiącami na niezabezpieczonym terenie odpady, podlegają działaniu czynników atmosferycznych i mikroorganizmów, w wyniku czego do gleby, powietrza i wód gruntowych mogą przenikać różnorodne związki chemiczne i biologiczne. Dodatkowo substancje te roznoszone są przez żerujące na dzikich wysypiskach ptaki, zwierzęta czy owady.
Szczególnie groźne są powstające na terenie dzikich wysypisk odcieki wodne, które mogą przedostawać się do wód gruntowych i powierzchniowych. Odcieki te niosą za sobą zanieczyszczenia organiczne powstające w gospodarstwach domowych, ale również chemikalia przemysłowe zawierające metale ciężkie o działaniu mutagennym i rakotwórczym.
Co na to prawo?
Pozbywając się nielegalnie odpadów należy liczyć się z odpowiedzialnością karną. Szczegółowy sposób postępowania z odpadami na terenie gminy reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz gminne regulaminy. Niestosowanie się do powyższych przepisów (np. utworzenie nielegalnego składowiska odpadów) może skutkować karą grzywny.
W zależności od rodzaju popełnionego wykroczenia zastosowanie ma również Kodeks wykroczeń i Kodeks karny. W przypadku tego pierwszego sąd może orzec karę grzywny, aresztu lub ograniczenia wolności m.in. za zanieczyszczanie lasu, zaśmiecanie miejsc publicznych (drogi, trawniki) czy wyrzucanie kamieni, odpadów lub złomu na cudzy grunt.
Z kolei według Kodeksu karnego na karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat może liczyć ten, kto:
wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transportuje odpady lub substancje w takich warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi.
Źródło:
1. Ochrona środowiska w 2024 r., Informacje sygnalne, Główny Urząd Statystyczny, 30.06.2025 r.
2. Scholz S., Olsztyńska I., Dzikie wysypiska wciąż groźne, Energia i Recykling, czerwiec 2021 r.
3. Dzikie (nielegalne) wysypisko odpadów, Pojęcia stosowane w statystyce publicznej, GUS, https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/2412,pojecie.html (dostęp: 14.07.2025 r.)
4. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1357/2014 z dnia 18 grudnia 2014 r. zastępujące załącznik III do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy.
5. Uwaga na dzikie wysypiska śmieci, wyrzucanie odpadów jest karalne, https://mazowiecka.policja.gov.pl/wbr/aktualnosci/97766,Uwaga-na-dzikie-wysypiska-smieci-wyrzucanie-odpadow-jest-karalne.html (dostęp: 14.07.2025 r.)
